Landmannalaugar og Hekla

Hekla er eitt þekktasta eldfjall Íslands. Hún er ásamt Kötlu og Grímsvötnum ein virkasta eldstöð á Íslandi. Þetta ílanga eldfjall hefur gosið um 20 sinnum á sögulegum tíma eða síðustu 1000 árum. Fjallið sem er um 1500 metra hátt sést víða að af Suðurlandi og hefur mikið aðdráttarafl. Velja má fjöldann allan af skemmtilegum gönguleiðum við og á Heklu.

Hekla er frekar ung megineldstöð með kvikuhólf á miklu dýpi en um 11 kílómetrar eru niður á kvikuhólf Heklu. Það er líklega ástæðan fyrir þvi að hvorki hverasvæði né askja eru við Heklu. Líklegt má telja að fjallið hafi byrjað að myndast fyrir um 500.000 árum.

Hið minnsta fimm gríðarmikil hamfaragos hafa orðið í Heklu frá því jökla síðasta kuldaskeiðs ísaldarinnar leysti en um 9700 ár eru síðan ísaldarjökullinn sleppti endanlega taki á Heklu. Síðan hafa uppbyggingaröflin heft betur gegn niðurrifsöflunum. Hamfaragosin fimm urðu fyrir 7000, 4500, 3500 og 2900 árum og síðan árið 1104. Í þeim lagðist hvítleit gjóska yfir mikinn hluta Ísland og má víða finna gjóskulög frá þess eldgosum í jarðvegi á Íslandi. Öflugast var hamfaragosið sem varð fyrir um 2900 árum en þá ruddust um 12 rúmkílómetrar af rússi ösku og vikri upp úr fjallinu. Í eldgosinu árið 1104 komu upp meira en tveir rúmkílómetrar af gjósku og fór meðal annars byggðin í Þjórsárdal í eyði. Þar er nú hægt að skoða landnámsbæi sem grafnir hafa verið upp. Helstu eldgos í Heklu á sögulegum tíma urðu árin 1104, 1158, 1206, 1222, 1300, 1341, 1389, 1510, 1597, 1636, 1693, 1766, 1845, 1947, 1970, 1980, 1981, 1991 og 2000.

Íslendingar voru lengi vel hræddir við Heklu og töldu hana jafnvel innganginn að helvíti ef ekki helvíti sjálft. Fyrstir til að ganga á fjallið, eftir því sem best er vitað, voru  Bjarni Pálssong og Eggert Ólafsson 20. júní árið 1750. Verður sá sagur ætíð talinn einn af merkisdögum íslenskrar rannsóknasögu.

Eitt mesta gosið í Heklu á sögulegum tíma varð árið 1300 en þá rifnaði fjallið að endilöngu og gosdrunur heyrðust alla leið norður í land og myrkt var yfir miklum hluta landsins. Bæir féllu í jarðskjálftum og mannfall og harðindi fylgdu þessu gosi sem stóð í heilt ár. Árið 1510 þeytti Hekla steinum svo langt að einn slíkur varð manni að bana í um 45 km fjarlægð. Í stórgosi árið 1693 sáust 14 gígar gjósa samtímis. Þá lögðust um 50 bæir í eyði um tíma. Enn eitt stórgosið, sem stóð með hléum í tvö ár, varð 1766 og 18 eldstólpar sáust þá í einu. Gosið 1845 stóð í 7 mánuði.  Árið 1947 gaus í þrettán mánuði óslitið.  Gosmökkurinn mældist 30 km hár strax í byrjun gossins og að endingu huldi hraunið um 40 ferkílómetra. Skjólkvíagosið hófst 5. maí 1970 og stóð í um tvo mánuði. Smágos urðu árin 1980, 1981, 1991. Þann 26. febrúar 2000 hófst síðasta gosið í Heklu. Sjö kílómetra löng sprunga opnaðist og hraunið flæddi til austurs. Hraunflóðin runnu í fyrstu niður austurhlíðarnar og náðu niður á láglendið umhverfis fjallið innan klukkustundar frá upphafi gossins. Þessu gosi lauk 8. mars 2000. Næsta gosi í Heklu er eðlilega beðið með eftirvæntingu.

 

Nokkru austan við Heklu er hálendisparadísin Landmannalaugar á Fjallabaksleið nyrðri í um 600 metra hæð yfir sjó. Fjöllin allt um kring eru litskrúðug enda að miklu leyti úr súru bergi sem varð til í kvikuhólfi megineldstöðvar sem kennd er við Torfajökul sunnan Landmannalauga. Torfajökulssvæðið er mesta ríólítsvæði landsins og nætmesta háhitasvæðið á eftir Grímsvötnum. Súra bergið (ríólítið) og jarðhitinn er innan mikillar öskju sem eru stærsta sem þekkt er á landinu.

Umhverfi Landmannalauga er ævintýralegt. Litskrúð fjallanna, Barms, Bláhnjúks, Brennisteinsöldu og Suðurnáms, og andstæðan sem birtist í biksvörtum og glansandi ríólít-hraununum, er ótrúleg. Hrauntinnuhraun myndaðist í eldgosi árið 872 en súru hraunin við Landmannalaugar, Námshraunin og Laugahraun, mynduðust í eldgosinu sem varð árið 1480 eða fyrir rétt rúmum 500 árum.

Undan Laugahrauni spretta heitar laugar og kaldar lindir sem sameinast í Laugalæknum. Þar er náttúruleg baðlaug sem vart á sinn líka. Hún er ekki síður yndisleg að vetri en sumri.

Landmannalaugar eru á tungu milli straumvatnanna Jökulgilskvíslar og Námskvíslar. Suður frá Landmannalaugum gengur Jökulgil um þrettán kílómetra suður til Torfajökuls. Ævintýraleg gönguleið er um gilið. Á Bláhnjúk, Brennisteinsöldu, Barm og um Laugahraun má einnig velja stórskemmtilegar gönguleiðir.

Aðstaða fyrir ferðamenn í Landmannalaugum er nokkuð góð. Þar er skáli Ferðafélags Íslands frá árinu 1969. Húsið er á tveimur hæðum,; niðri er stór svefnskáli, eldhús, húsvarðarstofa, rúmgóð forstofa og geymsla. Uppi eru þrjú svefnloft og lítið kvistherbergi. Samtals er pláss fyrir 75 manns í kojum og á dýnum. Húsið er upphitað en gas er notað til eldamennsku. Þar eru pottar og pönnur, leirtau og hnífapör. Skálinn í Landmannalaugum er hitaður upp allt árið og tekur sérstaklega vel á móti ferðafóki á köldum vetrardögum. Heit baðlaugin er örskammt frá skálanum. Snyrtiaðstaða í Landmananlaugum er góð en tjaldstæðin erfið og grýtt. Þar gengur oft illa að koma niður tjaldhælum.

Landmannalaugar eru upphafsstaður gönguferða um „Laugaveginn” suður til Þórsmerkur. Er þetta mjög vinsæl gönguleið,um 53 kílómetrar að lengd. Algengt er að fólk taki þrjá til fimm daga í gönguna.

Extreme Iceland býður ferðir að Heklu og í Landmannalaugar allan ársins hring. Dagsferðir, tveggja daga ferðir, helgarferðir og lengri ferðir allt eftir þörfum og vilja hvers og eins. Landmannalaugar og nágrenni er ekki síður ævintýralegt að vetri en sumri. Við bjóðum ævintýraferðir í Landmannalaugar allan veturinn.